loading...

Ümumi orta təhsil səviyyəsində məzmun standartları (KURİKULUM)

kurikulum“Azərbaycan dili” (təlim Azərbaycan dilində olan məktəblərdə), “Rus dili” (təlim rus dilində
olan məktəblərdə), “Gürcü dili” (təlim gürcü dilində olan məktəblərdə) fənləri üzrə şagird:
dinlədiyi mətnlərə münasibət bildirməklə, mövqeyini əsaslandırır;
mətni düzgün və ifadəli oxuyur, məzmun və strukturuna görə təhlil edir;
dil vahidlərindən istifadə etməklə, müxtəlif tipli (nəqli, təsviri, mühakimə) və formalı (inşa,
esse, hekayə) mətnlər qurur, onları təkmilləşdirir;
müxtəlif məzmunlu məlumatlar əsasında təqdimatlar edir;
şifahi və yazılı nitqində zəruri dil qaydalarını mənimsədiyini nümayiş etdirir.
“Azərbaycan dili” (dövlət dili kimi) fənni üzrə şagird:
dinlədiyi mətnin məzmununu izah edir, ona münasibət bildirir;
şüurlu və ifadəli oxu bacarıqlarını nümayiş etdirir;
müxtəlif formalı rabitəli mətnlər qurur və təqdim edir;
öz fikirlərini sərbəst, ardıcıl və aydın ifadə edir;
nitq bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün müxtəlif mənbələrdən istifadə edir, tərcümə
bacarığını nümayiş etdirir.
“Ədəbiyyat” fənni üzrə şagird:
ədəbi-bədii nümunələri onların məzmunundan irəli gələn məna çalarlarına uyğun ifadəli
oxuyur, mətni bədii-emosional cəhətdən qüvvətləndirən sözlərin mahiyyətini izah edir;
yazılı nitqində məzmuna uyğun üslub müəyyənləşdirir, orfoqrafiya və orfoepiya qaydalarına
əməl edir, söz ehtiyatından səmərəli istifadə edir, fikirlərini ardıcıl və məntiqli ifadə edir,
ümumiləşdirmələr aparır;
ədəbi nümunələrlə bağlı fikirlərini aydın, ardıcıl, məqsədyönlü, yığcam, yeri gəldikcə bədii
təsvir vasitələrindən istifadə etməklə şərh edir;
müxtəlif janrlarda yazılmış mətnlər üzərində sərbəst işləyir, onlarda ifadə olunmuş əsas
ideyanı şərh edir, mətni məzmununa uyğun hissələrə ayırır və müvafiq plan tərtib edir;
şifahi və yazılı ədəbiyyatın oxşar və fərqli cəhətlərini, xarakterik xüsusiyyətlərini konkret
nümunələrlə izah edir, öz fikirlərini müqayisələr aparmaqla əsaslandırır;
ədəbi əsərləri məzmun və ideya istiqamətinə, sənətkarlıq cəhətlərinə, obrazların səciyyəsinə
görə təhlil edir, öz şəxsi münasibətini, mülahizələrini bildirir;
ədəbi əsərlərin müzakirəsi zamanı tolerantlıq, obyektivlik, ədalətlilik, əsaslandırma və
ümumi rəyə gələ bilmək bacarıqlarını nümayiş etdirir.
“Xarici dil” fənni üzrə şagird:
dinlədiyi və oxuduğu mətnlərin məzmununa münasibət bildirir;
dialoji və monoloji nitq bacarıqlarını nümayiş etdirir;
dilin öyrənilməsi prosesində ünsiyyət etiketi qaydalarına əməl edir, yoldaş larının nitqinə
münasibət bildirir;
fikirlərini yazılı ifadə edir;
lüğətlərdən, əlavə materiallardan, texnoloji vasitələrdən istifadə edir, sadə mətnləri tərcümə
edir.
“İkinci xarici dil” fənni üzrə şagird:
dinlədiyi fikrin məzmununu izah edir;
əşya və hadisələri, onlara aid əlamətləri ifadə edir;
sadə nitq etiketləri əsasında ünsiyyət qurur;
yeni sözlərin mənasını lüğət vasitəsilə müəyyən edir;
kiçikhəcmli mətnləri oxuyur və məzmununu izah edir;
kiçikhəcmli şifahi və yazılı mətnlər qurur.
“Riyaziyyat” fənni üzrə şagird:
ölçmə və hesablama ləvazimatlarından istifadə edir, şifahi, yazılı formada dəqiq və ya
təqribi hesablamalar aparır;
simvollarla ifadə olunmuş cəbri dildən istifadə edir;
rasional ifadələr üzərində eynilik çevrilmələri aparır, xətti və kvadrat tənlikləri, xətti
bərabərsizliklər sistemini həll edir;
funksiya anlayışından və qrafiklərdən real asılılıqların öyrənilməsində və şərhində istifadə
edir;
müstəvi fiqurlarının və sadə fəza cismlərinin xassələrini praktik həndəsi məsələlərin həllində
tətbiq edir, sadə həndəsi qurmalar və ölçmələr aparır;
riyazi və statistik məlumatları toplayır, araşdırır, sistemləşdirir və nəticəsini təqdim edir;
statistika və ehtimal əsasında hadisənin başvermə mümkünlüyünü proqnozlaşdırır;
mühakimələrini məntiqi əsaslandırır, yazılı və şifahi nitqində fikirlərini dəqiq, aydın və
yığcam ifadə edir;
müxtəlif həyati məsələlərin həllində riyazi bilikləri tətbiq edir;
fəaliyyətini layihələndirir, onların əsasında alqoritmlər qurur, nəticələri yoxlayır və
qiymətləndirir.
“İnformatika” fənni üzrə şagird:
informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının müasir cəmiyyətdə rolunu və
əhəmiyyətini şərh edir;
gündəlik həyatda və məişətdə lazım olan məsələləri kalkulyator rejimində həll edir;
kompüterdə istifadə olunan əməliyyat sistemini tənzimləyir;
mətn redaktorunda sadə olmayan mətnləri yığır və formatlaşdırır, mətnə müxtəlif
yaddaşlardan şəkillər daxil edir;
qrafik redaktorda müəyyən çətinlik dərəcəsinə malik şəkillər hazırlayır, şəklin atributlarını
dəyişdirir, onlara müvafiq mətnlər daxil edir;
obyektin xassələrini, parametrlərini və mühitini təyin edir, obyektlər sistemini təsnif edir;
obyektin informasiya modelini qurur və onun təbii modelini təsvir edir;
informasiyanın xassələrini, kodlaşdırılmasını, qəbul edilməsini və ötürül mə sini nümunələr
əsasında izah edir;
şəbəkə növləri vasitəsilə məlumatları axtarır, toplayır, sistemləşdirir və onlardan
məqsədyönlü istifadə edir;
müxtəlif təqdimatlar hazırlayır və nümayiş etdirir;
elektron cədvəllərdən istifadə etməklə, yeni sənədlər tərtib edir;
müxtəlif şəbəkə növlərindən, şəbəkənin işini təmin edən proqram təminatından istifadə edir,
sadə “Web” səhifələr yaradır.
“Azərbaycan tarixi” fənni üzrə şagird:
tarixi hadisələri xronoloji əsasda təsvir edir, onlar arasındakı səbəb və nəticə əlaqələrini izah
edir;
sivilizasiyaların formalaşmasında, dünya mədəniyyətinin, incəsənətinin in kişafında
Azərbaycanın rolu və mövqeyi barədə mülahizələrini şərh edir;
tarixi fakt və hadisələrə, tarixi şəxsiyyətlərə və onların fəaliyyətinə müna sibət bildirir,
onları müvafiq dövr baxımından qiymətləndirir.
“Ümumi tarix” fənni üzrə şagird:
tarixi dövrləri və sivilizasiyaları xarakterik əlamətlərinə görə fərqləndirir, tarixi
şəxsiyyətləri, hadisələri və faktları dövr baxımından qiymətləndirir, onlara münasibət
bildirir;
tarixi paralellər aparmaq yolu ilə ayrı-ayrı dövlətlərin inkişaf tendensiyalarını, ictimai,
iqtisadi, siyasi prosesləri müqayisə edir, nəticə çıxarıb mülahizələrini şərh edir;
müxtəlif tarixi mənbələri araşdırmaqla, lazımi materialları toplayıb sistemləşdirir və təqdim
edir.
“Fizika” fənni üzrə şagird:
təbiət hadisələrini xarakterinə görə qruplaşdırır və onların başvermə səbəblərini fiziki
qanunlar əsasında izah edir;
təbiət hadisələrinin qanunauyğunluqları haqqında məlumatlar toplayır, onları ümumiləşdirib
şərh edir;
fiziki hadisələri müşahidə edir, nəticələri ümumiləşdirir və onlar haqqında mülahizələrini
təqdim edir;
fiziki kəmiyyətləri ölçür və nəticələrindən gündəlik həyatda tətbiq üçün istifadə edir, bu
prosesdə təhlükəsizlik qaydalarına əməl edir;
fizika elminin cəmiyyətin sosial-iqtisadi tərəqqisində rolu və əhəmiyyəti, görkəmli fizikalimlərin
yaradıcılığı barədə təqdimatlar edir.
“Kimya” fənni üzrə şagird:
kimyəvi hadisələrin mahiyyətini dərk etmək üçün müşahidələr və təcrübələr aparır, alınmış
nəticələr əsasında onlara münasibət bildirir;
maddələrin quruluşunu, xassələrini, onların çevrilməsinin səbəblərini izah edir;
maddələrin çevrilməsini tətbiq və idarə edir;
ətraf aləmə həssas və qayğıkeş münasibət nümayiş etdirir, müşahidə etdiyi hadisələri
ümumiləşdirib təqdim edir;
kimya sahəsində görkəmli alimlər və onların xüsusi əhəmiyyətə malik elmi kəşfləri,
nailiyyətləri haqqında məlumatların ötürülməsi və yayılmasında iştirak edir.
“Biologiya” fənni üzrə şagird:
canlılar aləmini təşkil edən varlıqları səciyyəvi xüsusiyyətlərinə görə müqayisə edir, bu
barədə mülahizələrini şərh edir;
bioloji varlıqlarda baş verən dəyişiklikləri müşahidə edir, nəticələri ümumiləşdirir, onları
şərh edir;
canlı varlıqlarda maddələr mübadiləsinin qanunauyğunluqlarını izah edir;
bitkilərin əkilməsi, becərilməsi, ev heyvanlarının, quşların və digər heyvanların bəslənməsi
və onlardan məhsul alınması texnologiyasını məişətdə tətbiq edir;
fiziki, kimyəvi, bioloji amillərin canlı varlıqlara mənfi təsiri barədə nəzəri biliklərdən
ekoloji problemlərin aradan qaldırılmasında istifadə edir;
zədələnmələr zamanı ilk tibbi yardım göstərir, xəstəliklər zamanı profilaktik tədbirlər görür.
“Coğrafiya” fənni üzrə şagird:
təbii mühiti təşkil edən komponentlərin əsas xüsusiyyətlərini, təbiətdəki coğrafi hadisələrin
başvermə səbəblərini və yerləşmə qanunauyğunluqlarını izah edir, onların əsasında
müqayisələr aparır, nəticələri ümumiləşdirir, yazılı və şifahi təqdim edir;
coğrafi təbəqənin əhəmiyyətini və onun mühafizəsinin həyat üçün vacibliyini müvafiq
dəlillər əsasında şərh edir;
müxtəlif şərait və vəziyyətlərdə ətraf mühitin öyrənilməsində coğrafi cihazlardan istifadə
edir;
müəyyən ərazinin kartoqrafik təsvirini verir, xəritə və plan üzrə təhlillər aparır, xəritədən,
coğrafi məlumatlardan, statistikadan istifadə edərək, müvafiq hesablamalar aparır və
nəticələrə dair diaqramlar, cədvəllər qurur;
Azərbaycanın, eləcə də müxtəlif ölkələrin təbiəti, təbii ehtiyatları, əhalisi, iqtisadi inkişaf
meyilləri haqqında əlavə məlumatlar toplayır, sistemləşdirir, onların əsasında təqdimatlar
edir.
“Həyat bilgisi” fənni üzrə şagird:
müvafiq normativ hüquqi sənədlərdə təsbit olunmuş insan hüquq və azadlıqlarına dair
müddəaların mahiyyətini konkret tarixi hadisələrin, faktların, ədəbi əsərlərin nümunəsində
şərh edir, özünün və başqalarının hüquqlarına hörmətlə yanaşdığını nümayiş etdirir;
zərərli vərdişlərin insan həyatı üçün təhlükəli olduğunu və ağır nəticələr verdiyini konkret
nümunələr əsasında şərh edir, sağlam həyat tərzi keçirdiyini gündəlik fəaliyyətində nümayiş
etdirir;
həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyi qaydalarına yiyələndiyini yazılı və şifahi təqdimatlarında,
təlim-məşq tədbirlərində nümayiş etdirir;
mənəvi-əxlaqi mövzulara həsr olunmuş müzakirələrdə, diskussiya-larda və digər tədbirlərdə
müvafiq problemlərlə bağlı rəy və mülahizələrini bildirir, hadisə və faktları mahiyyətinə
görə qiymətləndirməklə şəxsi mövqeyini və münasibətini büruzə verir;
gündəlik həyatda iqtisadi səmərəliliyə dair kiçik layihələr qurur, onları təqdim və tətbiq edir;
təbiət və cəmiyyət hadisələri ilə bağlı qanunauyğunluqların mahiyyətini izah edir, həmin
məsələlərlə əlaqədar bu fənn daxilində əldə etdiyi məlumatları digər fənlərdəki eyni
məzmunlu məlumatlarla müqayisə edir, onları sistemləşdirir və ümumiləşdirmələr aparır.
“Texnologiya” fənni üzrə şagird:
müstəqil həyatda zəruri sayılan ilkin texniki və texnoloji bilikləri tətbiq edir, təhlükəsizlik
texnikası qaydalarına riayət etməklə, gündəlik məişətdə vacib olan texnoloji işləri yerinə
yetirir, sadə məmulatlar hazırlayır;
sadə layihələr tərtib edib onları həyata keçirir, məmulatların hazırlanmasında dizayn
tələblərinə əməl edir, mürəkkəb olmayan təmir-tikinti işlərini yerinə yetirir;
texnoloji proseslərə aid informasiyaları toplayıb sistemləşdirir, məmulatların
hazırlanmasında onlardan istifadə edir;
şəraitə və təbii imkanlara uyğun olaraq becərmə, bəsləmə, tədarük və emaletmə bacarıqlarını
nümayiş etdirir;
əmək fəaliyyətini planlaşdırır və idarə edir;
iş prosesində birgəfəaliyyət bacarıqlarını nümayiş etdirir.
“Fiziki tərbiyə” fənni üzrə şagird:
ayrı-ayrı hərəki qabiliyyətlərinin inkişafı üçün hərəkətlər kompleksi seçir və onları müvafiq
rejim və üsullarla yerinə yetirir;
fiziki hazırlığını təkmilləşdirmək və sağlamlığını möhkəmləndirmək üçün vasitə və tədbirlər
müəyyənləşdirib icra edir, hərəki qabiliyyətləri üzrə müəyyən edilmiş normativləri yerinə
yetirir;
hərəki fəaliyyət prosesində müvafiq təhlükəsizlik qaydalarına, tibbi-gigiyenik tələblərə, gün
rejiminə əməl edir;
kollektiv fəaliyyət zamanı öz yerini və rolunu müəyyənləşdirir, zəruri məqamlarda qabaqcıl
və həlledici mövqe tutur, hərəki potensialını reallaşdırır, əməkdaşlıq bacarıqlarını nümayiş
etdirir.
“Musiqi” fənni üzrə şagird:
Azərbaycanın görkəmli klassik və müasir musiqi xadimləri, dünya musiqi sənətinin ta
nınmış nümayəndələri, onların geniş yayılmış məşhur əsərləri haqqında təqdimatlar edir;
folklor musiqi nümunələrini, aşıq havalarını, muğamları və onların tərkib hissələrini tanıyır,
musiqi əsərlərini ifa vasitələrinə görə müqayisə edir, onları janr və formasına görə
fərqləndirir;
musiqi əsərlərini melodik, ritmik və poetik xüsusiyyətlərinə görə təhlil edir;
musiqi melodiyalarını notla oxuyur;
fərdi, qrup və kollektiv daxilində ifaçılıq bacarığını nümayiş etdirir.
“Təsviri incəsənət” fənni üzrə şagird:
təsviri incəsənətin cəmiyyət həyatında əhəmiyyətini izah edir;
Azərbaycanın, dünya incəsənətinin görkəmli nümayəndələri və onların əsərləri haqqında
məlumatları şərh və təqdim edir;
təsviri sənət növlərini, onları təşkil edən əsas janrları ayırır, bunların xarakterik
xüsusiyyətlərini izah edir;
həyati görüntüləri real, habelə abstrakt tərzdə təsvir edir;
bədii sənət əsərlərini milli-üslubi cəhətlərinə görə müqayisə və izah edir;
bədii tərtibat və dizayn bacarıqlarını nümayiş etdirir.

Milli kurikulum  Abdulla Qəhrəmanov

1. 515 baxış
loading...
Admin profil şəkili

Admin

Saytımıza xoş gəlmisiniz. Əziz istifadəçi, saytda olan məlumatları paylaşmağı Unutma !

Bu haqda nə düşünürsən?