loading...

“Sintaktik əlaqələr” mövzusunun tədrisi metodikasına aid mülahizələr

Mirsəkinə Ağalarova
Mirsəkinə Ağalarova, Xətai rayonu Zakir Əhmədov adına 64 saylı tam orta məktəbin Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi

Bu mövzu “Sintaksis” bəhsində əsas təməl xarakterli mövzudur. Ona görə də mövzu elə tədris edilməlidir ki, sonrakı mərhələdə öyrəniləcək mövzular asan dərk edilsin. Ancaq praktika göstərir ki, şagirdlər bu mövzunu çətin anlayırlar. Tədris materiallarını öyrədərkən bəzən müəllimlərimiz əvvəlki biliklərə söykənmədikləri üçün yeni mövzular şagirdlər tərəfindən çətinliklə qavranılır. Cəm, mənsubiyyət, hal, xəbərlik şəkilçiləri, bağlayıcı və digər mövzuları yaxşı qavrayan şagirdlər, əlbəttə ki, sintaktik əlaqələri də rahat başa düşə bilirlər. Tədris proqramının A variantında 4 saat, B variantında isə 8 və 9 saat ayrılmışdır. A variantının 4 saat məhdudluğu müəllimlərdən böyük ustalıq tələb edir. Şagirdlərə sxemlər, cədvəllər vasitəsilə bəzi məlumatlarıN verilməsi işin səmərəli alınmasına səbəb olur. Bildiyimiz kimi, elmi üslubda informasiyanın şərti işarələr, cədvəllər və s. vasitəsi ilə ötürülməsinə geniş yer verilir. Məncə, bizim məktəblərimizdə də bu öz əksini tapmalıdır.

“Sintaktik əlaqələr” mövzusunu dəfələrlə tədris etmişəm, amma dərslik materialları ilə bunu qətiyyən həyata keçirmək mümkün deyil. Dərslikdə, ona uyğun nümunələr və çox az sayda çalışmalar verilir. (Dərslik Q.Kazımov T.Şahbazlı, 2010). Çalışmaların əksəriyyəti faktik material üzərində qaydanın tətbiqinə əsaslanır. Şagirdin məntiqi araşdırma aparması istiqamətləndirilmir. Adi dərslərimizdə əyaniliyi lövhədə yazıb göstərməklə həyata keçiririksə, nümunəvi dərs qurmaq istəyəndə isə mütləq əyani vəsaitlərdən istifadə etmək lazımdır. Əyani vəsait həm vaxta qənaətə həm də şagirdin tez qavramasına kömək edir. Əyani vəsaitin hazır forması əldə olanda onun elektron və kompüter variantlarını hazırlayaraq dərsin daha yüksək səviyyədə alınmasına nail olmaq mümkündür. Məhz bu məqsədlə aşağıdakı cədvəl və sxemləri tərtib etməklə “Sintaktik əlaqələr” mövzusunun tədrisini həyata keçirirəm.Sintaktik əlaqələr

Sintaktik əlaqələr

Tapşrıq 1. Oxşar və fərqli cəhətləri müəyyənləşdir.

Tapşırıq 2. Aşağıdakı nümunələrdə ox işarələrinin yerini göstərin.

1. Aylar…illər…. yola saldıq. 2. Onun ….bizim….kitablarımız.

3. Külək…. güclənir….hava…getdikcə…soyuyur.

4. Su …. istəyirsə…verin.

II sxem sintaktik əlaqə mövcuddur (ox tabeedici tərəfə yönəlir).

Sintaktik əlaqələr

Rəqəmləri cümlə üzvlərinin adı ilə əvəz et.

Sintaktik əlaqələr

Heç bir sintaktik əlaqə olmur:
I mübtəda

Tamamlıq

Zərflik

Sintaktik əlaqələr

Sintaktik əlaqələr

II Tamamlığın və zərfliyin bir məna növü arasında

Sintaktik əlaqələr

III bəzi qeyri həmcins təyinlərin arasında: İnstitutu yenicə bitirmiş — həmin __ qamətli __
həkim oğlan

Nümunələrdəki sözlər arasında sintaktik əlaqələr varmı?

Tabelilik əlaqəsi
I cədvəl

cədvəl

cədvəl

cədvəl

www.tehsilproblemleri.com

171 baxış
loading...
Admin profil şəkili

Admin

Saytımıza xoş gəlmisiniz. Əziz istifadəçi, saytda olan məlumatları paylaşmağı Unutma !

Bu haqda nə düşünürsən?