loading...

Okean Dibinin Relyefi

Okean dibi relyefinin ən böyük formaları Okean platformalarının düzənlikİəri və orta Okean dağ silsilələridir. Okean platformaları tentonik cəhətdən daha sabit olub, 3-6 km dərinlikdə orta Okean silsilələri ilə materik arasında yerləşir.
Okean yatağı və ya abissal adlanan bu düzənliklər üzərində tək-tək, qruplar halında, yaxud sıraya düzülməklə sualtı tirələr əmələ gətirən minlərlə vulkanlar ucalır. Bunların bir hissəsi sönmüş, digər hissəsi isə fəaliyyətdə olan vulkanlardır. Okean yatağı üzərində yüksələn ən böyük və dəniz dibindən hesab edilsə, ən yüksək vulkan Havay adaları qrupundaKi Maona-Loa vulkanıdır.litosfer tava   Okean platformalarında çox uzun (2-3 min km) və ensiz tektonik qırılmalar zonaları, okeanın kənarlarında isə dərinliyi 7-8 km-dən çox olan (Marian çökəkİiyində 11 km-ə qədər) uzun və ensiz çökəkliklər (novlar) yerləşir. Bu novlar materik və Okean tipli litosfer tavalarının arasında sərhəddir.

Orta Okean silsilələri yalnız AtlantİK okeanında tam ortalıq bir mövqe tutur. Okean yatağı səthindən silsilələrin hündürlüyü 2-3 km-dir.  Orta Okean silsilələrinin oxu, yəni ən hündür zonadakı tentonik qırılmalar boyu “rift” adlandırılan materiklərdəki qrabenləri xatırladan dərin və çox böyün dərə uzanır. Rift dərəsini əhatə edən tirələrin yamacları asimmetrik quruluşdadır. Tirələrin kənar yamacları az mailli, daxili yamacları dikdir. Rift zonası litosfer tavalarının sərhədini təşKİl edir. Bu sərhəd tavaların bir-birindən əks istiqamətdə hərəkətinin başlanğıcı hesab edilir (şəkİİ 1).

Orta Okean silsilələrinin rift zonası fəal vulkanizmi və yüksək seysmikliyi ilə fərqlənir.

Materiklərin sualtı kənarında dərinliyi 200 m-ə qədər olan sahələr materin dayazlığı (düzənliyi), yaxud şelf adlanır. Şelf, əsasən akkumulyativ düzənliklərdən ibarətdir. Bəzən şefi düzənliyində qədim çay dərələrinə, şimal enliklərdə isə materin buzlaq relyefi formalarına (moren təpələri, tirələri və s.) rast gəlməK mümkündür.
Şelf düzənliyinin kənar qaşından, yəni 200 m-dən başlayaraq 1500-2000 m dərinliyədək kanyonvarı dərələrlə kəsilmiş materik yamacı yerləşir.

Materik yamacı meyilliyinin çox, çökmə süxur qatının nisbətən nazik olması ilə seçilir. Ondan 2,5-3 km aşağı dərinliyədək Okean dibinin meyilliyi tədricən azalır, çökmə süxurların qalınlığı isə artır. Belə düzənliklər materik ətəyi adlanır və onların aşağı sərhədi materik və Okean tipli litosfer tavalarının təmas zonasına uyğun gəlir.

326 baxış
loading...
Admin profil şəkili

Admin

Saytımıza xoş gəlmisiniz. Əziz istifadəçi, saytda olan məlumatları paylaşmağı Unutma !

Bu haqda nə düşünürsən?