loading...

İnformatlaşma dövründə məktəblilərin mənəvi dəyərlər əsasında tərbiyəsi

Hazırkı şəraitdə yetişən nəslin mənəvi dəyərlər əsasında tərbiyəsi hər bir valideynin, ümumtəhsil məktəbinin, cəmiyyətin və dövlətin qarşısında duran çox mühüm problemdir. Müasir şəraitdə, qloballaşma dövründə gənc nəslin təlim-tərbiyə işləri onlarda milli – mənəvi dəyərlər, ləyaqət, milli mənlik şüuru və iftixar hissi, yüksək humanizm keyfiyyətləri, tolerantlıq xarakteri formalaşdırmalı, yüksək mənəvi əqidəyə malik vətəndaşlar  yetişdirməlidir.

       “Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”nda  deyilir: “Sosial-iqtisadi həyatın müasirləşdirilməsində təhsilin rolu təkcə təhsilalanın qazandığı bilik və bacarıqların iqtisadi amilə çevrilməsi ilə məhdudlaşmır. Təhsil prosesində əldə olunan bilik və bacarıqlar, həmçinin etik-əxlaqi norma və dəyərlər hər bir təhsilalanın cəmiyyətin layiqli üzvü olması üçün lazımi şərait yaradır, onu biliyi və etik davranışı sayəsində örnək ola biləcək həmkara, nümunəvi ailə üzvünə və vətəndaşa çevirir”  (1).

    Məktəb təlim-tərbiyə ocağı hesab edildiyindən, uşaqların gələcəkdə intilligent bir şəxs,  layiqli vətəndaş, mədəni və tərbiyəli bir şəxsiyyət kimi formalaşmasında mühüm rol oynayır. Etiraf edək ki,  müasir texnologiyanın sürətli inkişafı yeniliklərə, insan əməyinin yüngülləşməsinə, vaxta qənaət, distant təhsil və s. kimi irəliləyişlərlə bərabər  hələ dünyagörüşü kifayət qədər formalaşmamış, yetkinləşməmiş gənclərin mənəviyyatında bəzi mənfi təsirlərin yaranmasına səbəb ola bilir.

İnformasiya bollugu ilə əhatə olunan  cəmiyyətdə  “ Facebook,” “Одноклассник,” “Twitter” və s. kimi uşaq psixologiyasına zərərli amillər yoluxduran bir sıra sosial şəbəkələrə üzv olan şagirdlərdə, yaşlarına uyğun olmayan mənfi xüsusiyyətlərin formalaşdığını görürük. Onlar vaxtından tez böyüməyə can atırlar, böyüklərə xas olan hər hansı hərəkətləri özlərinə tətbiq edir, onlar kimi davranmağa başlayırlar. Ən pisi odur ki, bir çox ailələrdə valideynlərin bu hadisələrdən xəbəri olmur. Onlar uzun müddət telefonda, kompyuterdə vaxt itirmələrinin səbəbini onların dili ilə desək dərs oxumaqla əlaqələndirilər. Bunun səbəbi fikrimizcə cəmiyyətimizin kompyuterdən istifadə bacarığına tam yiyələnməməsində, anaların İnternet dünyasından bixəbər olduğunda görürəm. Bu sahədə valideynlərin  maarifləndirilməsi mühüm əhəmiyyət  kəsb edir ki , təhsil strategiyasında bu məsələyə də toxunulmuşdur. Bu gün məktəblərdə “Valideyn assosiyasiaları”nın yaradılmasına və fəaliyyətinin genişləndirilməsinə xüsusi ehtiyac  vardır.  

        Daha bir faktı qeyd etmək istəyirəm. 2015-ci ildən” İKT “ Smart “və “Promethean” təlimçilik fəaliyyətimiz  zamanı və  Azərbaycanın bir çox orta məktəblərində təlim keçdiyimiz zaman müəllimlərlə ünsiyyətim zamanı şahidi oldum ki, müasir kurikulum təhsili hələ müəllimlərimiz tərəfindən tam tətbiq oluna bilmir.  Belə müəllimləri üç qrupa bölmək olar:

1.Kopyuterdə işləmək bacarığı yüksək olan müəllimlər

2.Kompyuterdə işləmək bacarığı orta olan müəllimlər

3.Kompyuterdə işləmək bacarığı çox zəif olan müəllimlər.

       Təəssüf hissilə qeyd etmək istəyirəm ki, onların arasında birinci qrupa aid etdiyim müəllimlər çox azdır. Dəfələrlə Təhsil nazirliyi tərəfindən kurslara göndərilən müəllimlər yenə də kompyuterdə işləməkdə çətinlik çəkir, öyrəndiklərini tez unudur, hər hansı bir təqdimatın hazırlanmasında kiminsə köməyinə ehtiyac  duyurlar. Səbəb olaraq  məktəblərdə elektron lövhələr azdır, internet zəifdir və s.kimi bəhanələr göstərirlər. Əslində  Azərbaycanın paytaxt Bakı şəhəri və digər səhər və rayonlarında məktəblərimiz müasir texnologiyanın bütün avadanlıqları ilə təchiz olunmuşdur. Təhsil nazirliyi buna xüsusi diqqət yetirir. Müəllimlərin İKT biliklərinin şagirdlərdən az olması müəllimin real aləmdən nisbətən uzaq qalması və informasiya alma baxımından şagirdindən geri qalması deməkdir. Nisbətən yaşlı müəllimlər xüsusən yuxarı sinif şagirdlərində baş verən dəyişiklikləri tam mənada dərk etməkdə çətinlik çəkirlər. Fikrimcə ən böyük problem yuxarı sinif müəllim-şagird davranış qaydalarında yaranır.

      Dünyada baş verən bütün dəyişiklikləri İnternet məkanından asanlıqla izləyən bəzi  yeniyetmələr gördükləri zorakılıqları, şagird kobudluqlarını, müəllimə qarşı hörmətsiz davranma vərdişlərini asanlıqla qavrayır və öyrəndiklərini digər sinif yoldaşları arasında yaymağa çalışır.

Müasir müəllim bu cür durumların qarşısını almaq üçün  fənnini tədris etməklə kifayətlənməməlidir, o, öz yetirmələrinə tərbiyəni və etika qaydalarını inikşaf etdirən məsləhətlər verməli, videoroliklər izlətməli, mənəviyyatı yüksək olan insanlarla, şair, psixoloqlarla görüşlər təşkil etməli, şagirdlərini muzey, balet, milli, muğam teatrı və s. mədəniyyət ocaqlarına aparmalıdır.

         Fikrimcə hərəkətlərində qeyri-etik davranan uşaqlarla bağlı mütləq valideynlərlə əməkdaşlıq  etməliyik. Sinif rəhbəri olduğum sinifdə belə bir halla qarşılaşdım. İki il öncə dərs əlaçısı olan, olimpiada və bilik yarışmalarında birincilik qazanan nümunəvi bir şagirdimin dərslərindən geriləməsinin, onda bəzi yersiz hərəkətlərin, lazımsız təbəssümlərin yarandığını izlədim. Valideyni ilə əlaqə saxladım və məktəbimizin pxixoloqunu bu işə cəlb etdim. Birgə səyimiz nəticəsində şagirdi düzəltdiyimizi zənn etdik. Bir müddət sonra  onda eyni halları təkrarən müşahidə etdim və valideynlə söhbətimdə valideyn mənə qızım planşetdə axşamlar dərslərini işləyir onun mobil nömrəsi yoxdur ,o heç bir sosial şəbəkədən istifadə etmir və məni yanıldığıma inandırmaq istədi. Mən izləmələrimə davam etdim şagirdimi dərsdən sonra saxlayıb planşetini gətir səninlə əlavə işləyək dedim. Planşeti nəzərdən keçirdikdə şagirdimin “İnstiqram” istifadəçisi olduğunu və yaşca özündən çox böyük, insani keyfiyyətlərcə zəif olan insanlarla dostluğunu və mesajlarını gördüm, valideynlərini çağırıb baş verənlər və gələcəkdə baş verə biləcək pis hadisələrin qarşını almaq üçün birlikdə əməkdaşlıq təklif etdim. Valideynin İKT biliyinin zəifliyi yaxud heç olmaması eynilə müəllimlərin əksəriyyətində bu cür problemlərin olması uşaqları real aləmlə  kontakta çox yaxınlaşdırır, iradəsi zəif olanlar pis vərdişləri tez qavrayır. Yuxarı sinifdə oxuyan şagirdlərin arasında bu cür halların artması istisna deyil. Televiziyadan, saytlardan, qəzetlərdən son dövrdə yeniyetmə psixologiyasında yaranan vaxtından tez böyümək istəməyə can atmaq cəhdi, siqaret çəkmək, məktəbə çantasız, hazırlıqsız gəlmək, müəllimlərə kobud davranmaq adi hal alıb. Bir çox məktəblərdə müəllimlər bu cür hallara artıq adi hal kimi baxır, biz fikir vermirik, evdə valideyn tərbiyə etsin bizim borcumuz dərsimizi tədris etməkdir və s. kimi ifadələr səsləndirirlər. Mən bu cür halların və bu cür deyimlərin tam əleyhinəyəm. Düşünürəm ki, məktəblərdə pedoqogika, Ailə pedaqogikası, tərbiyə metodikası kimi fənlər tədris olunsa, məktəblilərə dərsdən sonra psixoloq saatları ayrılsa, psixoloji testler keçirilsə, psixoloqlar fəallaşıb bu işə cəlb olunsa çox gözəl nəticələr əldə edə bilərik.

Dərs  prossesində, elə informatika  dərslərində şagirdlərin şəxsiyyətlərinin formalaşmasında humanizm тərbiyəsinin  imkanları  çox  böyükdür. Belə ki,  müəllim  кеçiləcək дərsdə hansı humanist  кeyfiyyətlərin  aşılandığını əvvəlcədən  təyin etməlidir. Ona görə də şagirdin hansı bilikləri mənimsədiyi deyil, necə mənimsədiyi əsas şərtdir.Təlim materiallarının şagiridn mənəvi  tərbiyəsinə, daxili aləminə, insanpərvər  kimi formalaşmasına  təsiri diqqət mərkəzində saxlanılmalıdır. Təlim materialı şagirdə təsir göstərsə,o öz hisslərini daha sərbəst ifadə edə bilər. Bu zaman şagirdin yoldaşlarına,özünə,məktəbə,müəllimə olan münasibəti nikbin olar. Bu isə o deməkdir ki,şagird mənəvi kamillik yolundadır, ona öz şəxsi fikrini,hisslərini ,münasibətini ifadə etməyə imkan verilməli ,şərait yaradılmalıdır.Belə edildikcə şagirdlərin təlim materiallarının tərbiyəvi təsiri güclü olur, bu onun şəxsiyyət kimi formalaşmasına təsir edər.

     İnsanların vətəndaş cəmiyyətinə, hüquqi dövlətə və bir-birinə olan münasibətlərini tənzimləyən əsas vasitələrdən biri mənəvi mədəniyyətdir.   Bu gün mənəvi dəyərlərimizin qorunub saxlanılması və inkişaf etdirilməsi müstəqil respublikanın mədəniyyət, təhsil siyasətinin əsas vəzifələrindən biridir. Bu mənada yetişən gənc nəslimiz  yeni tarixi şəraitə, müasir tələblərə, informatika əsrinə uyğun olaraq, xalqımızın tarixi, mədəni və mənəvi abidələrini, adət və ənənələrini, dilimizı,  dinimizi, mədəni sərvətlərimizi, tariximizi, ədəbiyyatımızı dərindən öyrənməlidir.

Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyev Azərbaycan Gənclərinin Birinci Ümumrespublika Forumundakı nitqində demişdir: “Gənclərimiz milli ruhda tərbiyə olunmalıdır, bizim milli- mənəvi dəyərlərimizin əsasında tərbiyələnməlidir. Gənclərimiz bizim tariximizi yaxşı bilməlidir, keçmişi yaxşı bilməlidir, dilimizi yaxşı bilməlidir, milli dəyərlərimizi yaxşı bilməlidir. Milli dəyərlərimizi, milli ənənələrimizi yaxşı bilməyən, tariximizi yaxşı bilməyən gənc vətənpərvər ola bilməz”(2). Ulu öndərimizin müdrik fikirlərindən irəli gələrək, yetişməkdə olan gənc nəslin milli-mənəvi ruhda, mənəvi mədəniyyət əsasında tərbiyəsi bu gün təhsilimiz  qarşısında duran ən vacib məsələlərdən olmalıdır. 

         Azərbaycan xalqına məxsus milli-mənəvi keyfiyyətlər onun sosial həyatında, milli məişətində, mədəniyyətində, inam və əxlaqi məziyyətlərində etiketləşərək, ta qədim dövrlərdən indiyə kimi yaşaya-yaşaya gəlib çıxmışdır. prof. Rüfət Hüseynzadə Mənəvi tərbiyə anlayışının etimoloiyasını – “insann mənası”, “dəyəri” kimi izah etdikdən sonra  mənəvi keyfiyyətlərin məzmununu  da şərh edərək yazır: “Bura ilk növbədə insanın şərəfi, namusu, vicdanı, milli – mənlik şüuru, vətəndaşlıq  qeyrəti, fədakarlığı, mili-mənəvi dəyərlərə  hörməti, keçmişimizi, tariximizi, dilimizi, mədəniyyətimizi, adət və ənənələrimizi dərindən öyrənməsi, habelə xeyirxahlığı, mərhəmət və qayğıkeşliyi, həssaslığı və humanizmi, tolerantlığı, müasirliyi, insanlara hörmət və sevgisi,   vətənə sonsuz  məhəbbəti kimi mənəvi keyfiyyətlər  daxildir”(3, II c.,  291).

        Azərbaycan cəmiyyətində xalqın özünə məxsus olan və milli-mənəvi keyfiyyətləri canlandıran dostluq və yoldaşlıq, mərdlik və ədalətlilik, böyüyə hörmət və kiçiyə qayğı, ata-anaya ehtiram, qonaqpərvərlik və səxavətlilik, namusluluq və qeyrətlilik, vətən və el, doğma torpaq və yurd təəssübkeşliyi, birlik və vəhdət haqqında etiketlər yaranmışdır.

       Bu gün təhsilimizdə insanı yalnız bilikli, savadlı bir şəxs və ya yüksək səviyyəli intellekt kimi yetişdirməklə kifayətlənmək olmaz, daha ümdəsi və daha əhəmiyyətlisi layiqli  vətəndaş formalaşdırmaq, mənəvi keyfiyyətlərə sahib kamil insan yetişdirməkdir.

Açar sözlər:  Mənəvi dəyərlər, informatlaşma, qloballaşma.

Ключевые слова: Духовные ценности, информатизация,  глобализация .

Keywords : Spiritual values ,informatization, , globalization

     Ədəbiyyat

  1. “Azərbaycan respublikasında təhsilini inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası” 24 oktyabr, 2013 -cü il tarixli Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı/ Xalq qəz.25 okt, 2013 -cü il.
  2. Əliyev H.Ə. Müstəqil Azərbaycan Respublikası Gənclərinin Birinci Forumunda nitq. «Azərbaycan» qəz. Bakı, 1996, 6 fevral.
  3. Hüseynzadə R.L. Pedaqogika. Dərslik, 2 cilddə. Bakı: Mütərcim, 2013, I c. 750 s. II c.546 s.

Xülasə
A.H.Rzayeva

İnformatlaşma dövründə məktəblilərin mənəvi dəyərlər əsasında tərbiyəsi

Məqalədə göstərilir ki, müasir dövrdə qloballaşma şəraitində, informatika əsrində məktəblilərin mənəvi dəyərlər əsasında tərbiyəsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Mənəviyyat olmadan əldə edilən biliklərin, qazanılan maddi sərvətlərin əhəmiyyəti olmayacaqdır. Müasir texnologiyanın sürətli inkişafı, insan əməyinin yüngülləşməsinə, vaxta qənaət, distant təhsil və s. kimi irəliləyişlər ilə bərabər məktəb ilk növbədə layiqli vətəndaş, kamil insan formalaşdırıb, yetişdirməlidir.

РЕЗЮМЕ
А.Г.Рзаева

Воспитание духовно- нравственных ценностей школьников в периоде информатизации.

В статье рассказывается в периоде глобализации, в веке информатизации существенное значение имеет нравственно- духовное воспитание школьников. Развитие технологии в образовании, разные технические средство обучении, новые технологии не может и не должны заменит живой творческий труд учителя и все педагогические процессы, обучение и воспитание в периоде века техники должны направляться на развитие духовно- нравственных ценностях школьников.

SUMMARY

G.Rzaeva

Education of spiritual and moral values of students in the period information.

The article in the period of globalization in the age of information is essential moral and spiritual education of schoolchildren. The development of technology in education, various technical means of teaching, new technologies can not and must not replace the live creative work of teachers and all educational processes, education and training in the period of a century technology should be directed to the development of spiritual and moral values of students.

Aytac Rzayeva Həmid qızı
Xətai rayonu 24 n-li tam orta məktəbin informatika muəllimi
Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin Təhsildə Əlavə Texnologiyalar Mərkəzində təlimçi

Rəyçi: Prof. R.L. Hüseynzadə

249 baxış
loading...
Aytac Rzayeva profil şəkili

Aytac Rzayeva

Aytac Rzayeva Həmid qızı. Xətai rayonu 24 n-li tam orta məktəbin informatika muəllimi Təhsildə Əlavə Texnologiyalar Mərkəzində təlimçi

Bu haqda nə düşünürsən?