loading...

Əsas və Keçid iqlim qurşaqları

I. Əsas iqlim qurşaqları.
Ekvatorial – il boyu EHK hökmüran olur, isti və rütubət­li hava şəraiti dəyişmir. Günortaya yaxın güclü külək, şimşək və ildırım gurultuları ilə müşayiət olunan leysan yağış başlayır. Az sonra göy üzü açılır. Təqribən saat 17-1800-da günəş qürub edir. Tez bir zamanda qaranlıq düşür.
Orta illik temperatur +24+28°C olub, dəyişmir. Lakin sutkalıq temperatur amplitudası 10-15°C-yə çatır. 2000 mm-dən artıq düşən yağıntı il boyu, bə­rabər paylanır, (şəkü 57).
Tropik iqlim – quru və qızmarlığı ilə seçilir. Tropik hava Kütlələri (Th) hökmrandır. Yüksək atmos­fer təzyiqi, il boyu aydın və buludsuz hava, 40°C sut- kalıq temperatur amplitudası, 2000 mm mümkün bu­xarlanma kəmiyyəti, cəmi 50-100 mm-ə qədər yağıntılar bu iqlim tipinin əsas xüsusiyyətini təşnil edir. Havanın temperaturu gündüz +42°C-yə çatdığı halda, gecə – 2°C-yə qədər enir.

Bu iqlimin quru və rütubətli tipləri ayrılır: Okean üzərində – rütubətli tip, quru üzərində isə səhra iqlimi haKİm olur (şəkİİ 58).
Mülayim iqlim qurşağı – mülayim enliklər tropiklərə nisbətən İkİ dəfə az günəş istiliyi alır. Üstəlik bu istilik il ərzində qeyri-bərabər paylanmışdır. Sutka ərzində temperatur amplitudu kəskin olmasa da, illik temperatur amplitudu böyündür.
Bu enliklərdə Avrasiya materiklərin qərb tə­rəfində il boyu bərabər yağıntılı dəniz mülayim iqlimi Şərqi Avropa platforması üzərində isə mü­layim Kontinental iqlim hakimdir.
Atlantik okeanın təsirindən çox uzaqda yerlə­şən Sibir üzərində iqlim daha da Kontinentallaşır. Konti­nental iqlim vilayətində yan­varın orta temperaturu -35°C- yə, iyul ayınınkı  +20°C-yə ça­tır. Nazik qar örtüyü torpağın domnasına səbəb olur. Avrasi­yanın şərqində mülayim enlinlər boyunca Sakit  Okeanm təsiri hiss olunur.

Mülayim musson iqlimi yay aylarının bol yağıııtılı (900-1400 mm), qışın yumşaq, yayın sərin Keçməsi ilə səciyyələnir. Cənub yarıniKÜrəsində isə mülayim iqlimin yalnız dəniz tipi mövcuddur (şəkil 59). 
Arktik və antarktik iqlim – Yer Kü­rəsinin qütbətrafı sahələri üçün xarakterik olub, uzun və soyuq qış (-40°C) ilə səciyyə­lənir. Yayda bəzən temperatur 0°C-yə çatır.Yüksək  albedoya malik  qar örtüyü isə qütb gündüzlərində günəş işığını əks etdirir. Ya­ğıntı yalnız qar halında (cəmi 100 mm) dü­şür (şəkil 60, a). Kontinentallığı ilə daha kəskin seçilən Antarktika qurşağında müt­ləq minimum temperatur – 90°C-yə qədər düşür (şəkİİ 60, b). Bu iqlim qurşağı insan yaşaması və fəaliyyəti üçün əlverişli deyil.

II Keçid iqlim qurşaqları. Ekvatorial və tropik iqlim qurşaqları arasında keçiddir.
Yayda rütubətli ekvatorial, qışda isə tropik hava kütlələri hökmran olur. Rütubətin düşməsinə görə bir-birindən kəskİii fərqlənən iki fəsil mövcuddur (şəkİI 61).
Subtropik iqlim qurşağı. Temperatur və yağın­tıların paylanması il boyu aydın seçilən fəsli rejimə malİKdir. Yayda quru isti tropik, qışda isə mülayim rütubətli, mülayim hava Kütlələri hökmran olur. Antarktida materiki istisna olmaqla, bütün materiklər- də zolaq kimi uzanan bu Keçid iqlim qurşağında bir-birindən (rütubətin düşməsinə görə) fərqlənən dörd tip möv­cuddur: a) aydın, saKİt, isti, quru yay və mülayim rütubətli qışa malİK olan Aralıq dəniz tipi; b) isti yağışlı yay və quru mülayim qışa malik musson tipi; c) isti yay, soyuq qış ilə seçi­lən quru subtropik tip; ç) il boyu rütubəti bərabər paylanan tip (şəkİI 62).

Subarktik və subaktarntik iqlim qurşağı mü­layim və Arktika (Antarktika) iqlim qurşaqları ara­sında Keçid zonasıdır. Yay­da mülayim və rütubətli, qışda isə soyuq quru hava­nın hökmran olması ilə sə­ciyyələnir (şəkil 63).

300 baxış
loading...
Admin profil şəkili

Admin

Saytımıza xoş gəlmisiniz. Əziz istifadəçi, saytda olan məlumatları paylaşmağı Unutma !

Bu haqda nə düşünürsən?