loading...

Cənub Qərbi Asiya

Cənubi-Qərbi Asiya dünya sivilizasiyasının  ən qədim mərkəzlərindən biri  olmuşdur.Bu geniç regionda  Anadolu,İran  yaylaları  Mesopotamiya  ovalığı,Ərəbistan  yarımadası yerləşir.Ön Asiya dağlıq yaylalarında yerləşən  Anadolu və İran yaylaları,Əfqanıstan əsasən dağlıq ərazilərdir.Burada hündür dağ silsilələri arasında geniş çökəklər yerləşir.Hinduquş dağları regionun  ən hündür  dağlarıdır.Mərkəzi hissədə enli qurşaq şəklində uzanan yaylalar Ön Asiya yaylaları adlanır.asiya
  Ön Asiya yayalaları çox parçalanmış relyefe malikdir.Yüksək dağ silsilələri dərin  çökəkliklərdə növbələşmişdir.Ön Asiya yaylaları Kaynazoy yaşlı Alp-Himalay fəal dağlıq və seysmik qurşağının  bir hissəsini təşkil edir.Bunu regionda baş verən güclü zəlzələlər sübut edir.
 Ərəbistan yarımadası qədim Afrika-Ərəbistan platformasına daxildir.Ərəbistan  yayalasını  İran yayalasından ayıran  əyilmə (çökmə) sahəsində Mesopotamiya  ovalığı yerləşir.Ovalıq Dəclə və Fərat çaylarının gətirdiyi allüvial çöküntülərlə örtülmüşdür.
İqtisadi coğrafi mövqeyi.
Cənub Qərbi Asiya qədim mədəniyyət mərkəzlərindən biridir.Dünyanın dörd  ən geniş yayılmış dinlərindən üçü (yəhudi,xristian,islam dinləri) burada yaranmışdir.Onun tərkibinə daxil olan on altı ölkə dünya  ərazisinin 4,7%-ni
tutur.Regionun simasını ilk növbədə onun  əlverişli mövqeyi və zəngin neft  yataqları müəyyən edir.
 İqtisadi coğrafi mövqeyinin başlica əlaməti üç qitənin yolayrıcında ,mühüm  hava və dəniz yollarının (Bosfor,Dardanel,Ba-ül-Məndəb boğazları ,Süveyş kanalı) kəsişdiyi terdə yerləşmişdir.Belə coğrafi mövqe Cənub-Qərbi Asiya xalqlarının siyasi və iqtisadi həyatına əsəslı təsir göstərmiş və onun tərkibində Mesopotamiya (Dəclə və Fərat çayları arasında),Levant (Aralıq dənizi  sahilində) kimi tarixi vilayətlərinin yaranmasına səbəb olmuşdur.Siyasi cəhətdən Cənub-Qərbi Asiya həmişə dünyanın ən narahat regionlarından biri  “barıt çəlləyi” olmuşdur.İndi də regionda siyasi veziyyət qeyri-sabitdir.
   Yaxın  Şərq,İraq-Qərb,kürd,Kipr problemlərinin uzun müddət həll  olunmaması regionda siyasi gərginlik yaradır.Cənub-Qərbi Asiya regionunu  Afrikanın Şimalında yerləşən Misir və Sudanla birlikdə,Həm də Yaxın və orta Şərq adlandırırlar.OrtaŞərqə yalnız İran və Əfqanıstan aid edilir.
Əhalinin milli tərkibi,təkrar artımı və yerləşməsi.
Regionun  əhalisinin 80%-ni türklər,ərəblər və farslar təşkil edir.Başqa xalqlar arasında kürdlər,yəhudilər,bəluçular üstünlük təşkil edir.İslam dini və əxlaqının rolu güclü olan regionda əhalinin təbii artımı yüksəkdir(hər 1000 nəfərə ildə 28-30 nəfər).
  İslam aləmində müqəddəs sayılan dini mərkəzlərin hamısı –Məkkə,Mədinə(Səudiyyə Ərəbistanı),Kərbəla,Nəcəf (İraq),Məşəd,Qum  (İran),Məzari Şərif (Əfqanıstan),Qüds(İsrail) Cənub –Qərbi Asiyadadır.
Regionda əhalinin orta sıxlığı (1kvadrat kilometrdə 37 nəfər) təxminən orta dünya göstəricisinə bərabərdir.Lakin ərazi üzrə əhali olduqca qeyri-bərabər yerləşmişdir.İran körfəzi,Qara və Aralıq dəniz sahillərində,çay vadilərində vəvahələrdə əhali sıx məskunlaşmışdir. Cənub-Qərbi Asiya ölkələrində urbanizasiya səviyyəsi yüksəkdir.Əfqanıstan,Yəmən və Oman istisna olmaqla,regionun bütün ölkələrinin  əhalisinin yarıdan çoxu şəhərlərdə yaşayır.Ən iri şəhərləri Tehran,İstanbul,Ankara,Bağdad,İzmir,İsfahan,Dəməşq,Ər-Riyad ,Təbriz və başqalarıdır.
171 baxış
loading...
Admin profil şəkili

Admin

Saytımıza xoş gəlmisiniz. Əziz istifadəçi, saytda olan məlumatları paylaşmağı Unutma !

Bu haqda nə düşünürsən?