loading...

Azərbaycanın boz torpaqları

boz torpaqlarAzərbaycanb respublikası ərazisində boz torpaqların Kür-Araz, Xəzərsahili ovalıqlarda, Arazsahili və Naxçıvan düzənliklərində yayılması haqqında xeyli miqdarda torpaq tədqiqatları və torpaq-xəritə materialları vardır. Lakin Kür-Araz ovalığının yarımsəhra zonasında boz torpaqların ayrılması, onların genesizi və sistematikası nisbətən zəif öyrənilmiş və bir sıra elmi mübahisələri mövzüsuna çevrilmişdir. A.N. Rozanov (1955) öz tədqiqatlarında bu torpaqların yayılma arealını Kür-Araz ovalığı üçün səciyyəvi olmadığını göstərir. M.E. Salayev (1991) bu torpaqların arealını ayrılmasında əsaslə dəlillər irəli sürülmüşdür. O, boz torpaqların yayılma arealını Abşeron yarımadasının arid yarımsəhra hissəsi və Cənuböşərqi Şirvan ilə boz torpaqların inkiçafı üçün tam avtomorf şəraitin və yuyucu rejimin olduğu ərazilərlə
məhdudlaşdırır.
Boz torpaqların yayıldığı ərazilər öçön xostək, xotək-yovşan və yovçan efemer bitki qruplaşmaları səciyyəvidir. Kök sistemi çox dərinə işləyən bitkilərdən fərqli olaraq əksər efemer bitkilər öz inkişafını quraq dövr başlayana qədər başa vurur. Bitki örtüyü seyrək olub çim təbəqəsi yaratmır, ümumi fitokütlə az (5-6t/ha) olub humusun əmələ gəlməsi üçün kifayət qədər üzvi maddə vermir. Bu səbəbdən də torpaqda humusun toplanması çox zəif gedir. Bu torpaqlar allüvial, prolüvial və qədim Xəzər duzlu çöküntüləri (dördüncü dövr gilləri, əhəngdaşlı qumlucalar, brekçiyalar və s) kimi əsas torpaqəmələgətirici süxurlar üzərində formalaşır. Yüngül süxurlar üzərində adətən şoranlaşmamış yüngül torpaqlar, duzlu ağır gilli süxurlar üzərində boz torpaqların şoranvari və şorakətvari növləri əmələ gəlir. Aşınma prosesləri intensiv şəkildə gedir.
Respublikamızın boz torpaqlar zonasının bioiqlim şəritinin yuxarıda göstərilən səciyyəvi xüsusiyyətləri bu şəraitin çox sərt olduğunu göstərir. Bu torpaqların morfoloji quruluşu, tərkib və xassələrində öz əksini tapır. Belə ki, boz torpaqlar üçün profilin zəif diferensasiyası və monoton quruluşlu, humusun və udma tutumunun aşağı olaması, mineral hissəciklərin dərindən parçalanması, yüksək karbonatlılıq və s. səciyyəvidir.
Azərbaycanın boz torpaqları humusla çox zəif təmin olunmuşdur. Torpaqların üst qatında onun miqdarı 1,4±0,1% təşkil edir. bir sıra növlərində humusun miqdarı 1,5-2,0% arasında tərəddüd edir.
Boz torpaqlar tipinin tərkibində açıq-boz, adi-boz, qədimdən suvarılan boz və ibtidai boz torpaqlar yarımtipləri fərqləndirilir.
112 baxış
loading...
Admin profil şəkili

Admin

Saytımıza xoş gəlmisiniz. Əziz istifadəçi, saytda olan məlumatları paylaşmağı Unutma !

Bu haqda nə düşünürsən?